ATEST 1/2025

Zmotywuj się do ochrony słuchu!

Staje się tradycją, że po opublikowaniu corocznego raportu Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotyczącego działań związanych ze Światowym Dniem Słuchu przygotowuję krótkie podsumowanie tych działań i przedstawiam nasz plan na kolejny rok. Tak będzie i tym razem, przy czym dodam jeszcze kilka zdań o jednej z agencji WHO - World Hearing Forum - która koordynuje projekt Światowego Dnia Słuchu, choć nie jest to jej jedyne zadanie.

tekst:
dr inż. Paweł Górski
specjalista ds. bezpieczeństwa pracy
w 3M Poland

Postawienie diagnozy

fot. 1. Malawi - komicy opowiadający o ubytkach słuchu (źródło: worldhearingday.org).

Patrząc na raport WHO dotyczący aktywności związanych ze Światowym Dniem Słuchu z 2024 roku, możemy powiedzieć, że kampania ta wciąż się rozwija i ciągle dołączają do niej nowe kraje i organizacje, jednak daleko nam do sytuacji, o której powiemy, że jest "w miarę dobra". WHO wskazuje na kilka najbardziej palących problemów:

Globalnie ponad 80% potrzeb w zakresie ochrony i leczenia słuchu pozostaje niezaspokojonych.

Nieleczona utrata słuchu - na całym świecie - generuje roczny koszt wynoszący prawie 1 bilion dolarów amerykańskich.

Głęboko zakorzenione błędne przekonania społeczne i stygmatyzujące postawy stanowią główne bariery w zapobieganiu i leczeniu utraty słuchu.

Niestety problem braku świadomości i rozprzestrzenianie się dezinformacji wśród ogółu społeczeństwa, w tym także pracowników służby zdrowia, dotyczy również kwestii ochrony słuchu. Dlatego tak istotne jest propagowanie wiedzy opartej na dowodach i rzetelnych badaniach naukowych. Konieczne są nowe i skuteczniejsze działania mające na celu odwrócenie tego niepokojącego trendu, a niestety nie jest to łatwe.

Z pewnością niemal każdy z czytelników zetknął się z tematyką ochrony słuchu. Niemal wszyscy pracodawcy i pracownicy deklarują wysoką świadomość wymagań dotyczących bezpieczeństwa w zakresie ochrony słuchu - teoretycznie są świadomi zagrożeń związanych z hałasem, ale w rzeczywistości akceptują szkodliwe poziomy hałasu na stanowiskach pracy, akceptują ubytki słuchu, lekceważą strefy z ponadnormatywnym hałasem oraz unikają stosowania ochronników słuchu. Do naszego słownika został nawet wprowadzony zwrot opisujący ubytki słuchu jako "niewidzialną niepełnosprawność" - nie z powodu niewidoczności objawów, ale ich częstego ignorowania przez decydentów, osoby narażone na nadmierny hałas, a nawet przez samych poszkodowanych, czyli osoby z ubytkami słuchu.

Rozwiązanie przez działanie

fot. 2. Kamerun - turniej w Scrabble o tematyce ochrony słuchu (źródło: worldhearingday.org).

Starając się zmienić ten trend, WHO powołało, na bazie rezolucji Światowego Zgromadzenia Zdrowia WHA70.13 i do jej realizacji, Światowe Forum Słuchu (WHF). Członkowie WHF to państwa członkowskie, organizacje pozarządowe, podmioty sektora prywatnego, fundacje i instytucje akademickie. W tym gronie Polskę reprezentują: Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu, Instytut Narządów Zmysłów, Towarzystwo Otorynolaryngologów, Foniatrów i Audiologów Polskich oraz Polska Sekcja Audio Engineering Society.

Światowe Forum Słuchu wyznaczyło 5 głównych obszarów działań, w których mieszczą się jego główne aktywności:

- Make Listening Safe,

- World Hearing Day,

- Changemakers,

- External relations,

Member engagement.

Make Listening Safe to grupa mająca na celu propagowanie bezpiecznego słuchania muzyki. W tym celu WHO, we współpracy z Międzynarodową Unią Telekomunikacyjną (ITU), przygotowało globalne rekomendacje dotyczące bezpiecznych dla słuchu urządzeń do słuchania muzyki. Ich promocja odbywa się na kilku płaszczyznach, od współpracy z rządami i decydentami do uświadamiania inżynierom dźwięku, organizatorom wydarzeń, muzykom, członkom przemysłu muzycznego i firmom nagraniowych, że możliwe jest bezpieczniejsze słuchanie muzyki.

World Hearing Day (Światowy Dzień Słuchu) zapewne jest już Państwu znany jako dzień - 3 marca - w którym celebrujemy nasz słuch. To również nazwa grupy odpowiedzialnej za koordynację obchodów tego dnia, zwiększenie zasięgu działań Światowego Dnia Słuchu (do 95% ze 194 państw członkowskich WHO do 2026 r.) oraz uczynienie Światowego Dnia Słuchu Międzynarodowym Dniem ONZ.

Changemakers to grupa podnosząca świadomość o zdrowiu słuchu poprzez dzielenie się historiami osób, dla których ochrona słuchu odgrywa bardzo istotną część ich życia. Należą do nich osoby z implantami słuchu, audiolodzy czy muzycy, którzy stracili słuch i opowiadają o tym, z jakimi wyzwaniami muszą się zmagać z tego tytułu.

External relations i Member engagement to dwie grupy, można powiedzieć techniczne, zajmujące się koordynacją współpracy wewnątrz i na zewnątrz Światowego Forum Słuchu. Organizacja jest otwarta na nowych członków i nieustannie zachęca do zaangażowania się w swoje działania. Jeśli ktokolwiek chciałby wspierać te szczytne inicjatywy, może zgłosić się, wypełniając specjalny formularz dostępny na stronie: www.who.int.

fot. 3. USA - ściana ulubionych dźwięków (źródło: worldhearingday.org).

Jak wcześniej wspomniałem, Światowe Forum Słuchu, wspólnie z Biurem Światowej Organizacji Zdrowia ds. Zapobiegania Ślepocie i Głuchocie, koordynuje działania związane ze Światowym Dniem Słuchu i co roku ogłasza hasło i wiodące tematy, które będą pojawiać się w lokalnych inicjatywach. W 2024 roku hasło przewodnie Światowego Dnia Słuchu brzmiało "Sprawmy, aby ochrona uszu i słuchu stała się rzeczywistością dla wszystkich!". Celami postawionymi przez WHO w ub. roku (jak i w latach poprzednich) są:

- przeciwdziałanie powszechnym błędnym wyobrażeniom na temat problemów z uszami i słuchem wśród pracowników służby zdrowia i w całym społeczeństwie,

- zmiana postrzegania problemów z uszami i słuchem poprzez dostarczanie informacji opartych na rzetelnej wiedzy naukowej,

- wezwanie krajów i ich społeczeństw do zajęcia się błędnym i stygmatyzującym sposobem myślenia związanym z ubytkami słuchu, co stanowi kluczowy krok ku zapewnieniu równego dostępu do opieki medycznej w zakresie uszu i słyszenia.

Generalnie możemy powiedzieć, że głównym celem WHO w ostatnich latach jest walka ze szkodliwymi mitami w zakresie ochrony słuchu, o czym wspominałem już wcześniej. Podczas Światowego Dnia Słuchu corocznie organizowane są przeróżne globalne aktywności mające uwiadomić ludziom, jak ważny jest słuch, co wpływa na ubytki słuchu oraz co robić, aby go nie stracić. Organizowane są przez setki wolontariuszy i organizacji z całego świata, w tym z Polski, reprezentowanej przez Centrum Słuchu i Mowy MEDINCUS, Instytut Narządów Zmysłów, Fundację Profesora Skarżyńskiego SŁYSZĘ, TOFAP, Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu, 3M Poland oraz ATEST - Ochrona Pracy.

Źródła inspiracji

fot. 4. Nigeria - uczestnicy korzystający z aplikacji na smartfony do badania słuchu hearWHO (źródło: worldhearingday.org).

Na całym świecie można znaleźć cenne i ciekawe aktywności do naśladowania. Często nie są to wielkie konferencje organizowane przez uznane ośrodki naukowe, ale małe spotkania, "pogadanki" czy badania organizowane dla kilku, kilkunastu osób przez entuzjastów ochrony słuchu. Ważne jest, aby jak najwięcej tego typu aktywności pojawiało się każdego roku. W 2024 roku odbyło się 625 tego rodzaju wydarzeń. Istotne, co podkreślałem już wcześniej, aby przekazywana wiedza była oparta na dowodach i rzetelnych badaniach naukowych. W tym celu WHO przygotowało wiele przydatnych materiałów, raportów i rekomendacji dostępnych na swoich stronach internetowych. Zdecydowanie najpopularniejszym sposobem obchodzenia tego dnia są bezpłatne, przesiewowe badania uszu przeprowadzone już w 349 miejscach. Tego typu działalność jest szczególnie wspierana w krajach Afryki czy w biednych rejonach Azji i Ameryki Południowej, ale także w krajach uznanych za bogatsze, gdzie w ostatnich latach pojawia się potrzeba takich działań. Wiąże się to z pilną koniecznością zintensyfikowania akcji edukacyjnych wśród młodzieży słuchającej muzyki w słuchawkach. Olbrzymią grupą działań promujących idee Światowego Dnia Słuchu są różnego rodzaju konferencje, spotkania i szkolenia, ale tych, jak podejrzewam, jeszcze długo nie będzie zbyt wiele. Szczególnie cieszy coraz większe zaangażowanie podmiotów mających wpływ na politykę państw. Takich spotkań na całym świecie było w ub. roku aż 301. Co bardzo istotne, większość inicjatyw była promowana w różnego rodzaju mediach, najczęściej, co nie dziwi, w mediach społecznościowych (578 wydarzeń), ale również w mediach tradycyjnych (346 wydarzeń) wymagających znacznie większego nakładu czasu, wiedzy, jak i zasobów finansowych. Wiele organizowanych aktywności wymaga specjalistycznej wiedzy i umiejętności (jak wcześniej wspomniane badania słuchu czy specjalistyczne konferencje), choć dla wielu z nich główną barierę stanowi brak chęci do zaangażowania. Czasami celebracją Światowego Dnia Słuchu może być mecz piłki nożnej, a czasami występ komików opowiadających o ubytkach słuchu. Przytoczę kilka przykładów, choć wybranie tylko kilku z nich jest nie lada wyzwaniem.

W Bamendzie (Kamerun) zorganizowano turniej Scrabble, do którego wykorzystano specjalne kafelki zawierające terminy związane z uszami i opieką nad słuchem, tym samym ciekawiej edukując społeczność na temat zdrowia słuchu.

Bardzo prostym sposobem przypominania o tym, jak ważny jest słuch, i motywowania tym pracowników do dbania o niego, jest przygotowanie ściany, na której pracownicy mogą samodzielnie zapisywać swoje ulubione dźwięki, które chcieliby słyszeć do końca życia. Tak właśnie celebrowano Światowy Dzień Słuchu w amerykańskich lokalizacjach 3M.

fot. 5. Parlament Europejski - główni prelegenci debaty "World Hearing Day 2024 - Changing Mindsets" (źródło: worldhearingday.org).

Ciekawym projektem jest SAUTI kierowany przez eHealth360. W Kano (Nigeria) przeszkolono 50 wolontariuszy podstawowej opieki medycznej pod kątem użytkowania aplikacji hearWHO. Dzięki nim przebadano 7122 osoby. Bezpłatna aplikacja została opracowana przez WHO i jest dostępna na telefony z systemami iOS i Android. Jej działanie jest bardzo intuicyjne, a badanie słuchu może zostać przeprowadzone bez korzystania z profesjonalnych audiometrów i, co ważniejsze, pomocy specjalistów. Oczywiście w razie jakichkolwiek podejrzeń ubytków słuchu badania nie mogą zastąpić profesjonalnej opieki medycznej.

Kolejnym sposobem na wzięcie udziału w obchodach Światowego Dnia Słuchu jest przygotowanie i opublikowanie materiałów w postaci webinarium na YouTube czy w postaci drukowanej, np. w specjalnym numerze czasopisma. W ten właśnie sposób rozpowszechnia się wiedzę o ochronie słuchu. Przykładem może być dyskusja zorganizowana przez Europejską Unię Foniatrów (UEP) oraz Komitet Audiologii IALP na temat zmiany myślenia o ochronie słuchu oraz tego, co oznacza ona dla różnych narodowości.

Spośród dużych i ważnych wydarzeń 2024 roku warto wymienić debatę w Parlamencie Europejskim (niestety jeszcze nie na sali plenarnej, ale w przyszłości wszystko się może wydarzyć) z udziałem najważniejszych działaczy na rzecz ochrony słuchu w Europie. Prowadzącym i głównym organizatorem był nasz polski parlamentarzysta Jarosław Duda (EPP).

A co słychać w kraju?

fot. 6. Polska - badania przesiewowe słuchu w Instytucie Fizjologii i Patologii Słuchu (źródło: worldhearingday.org).

Jedną z polskich inicjatyw były działania realizowane przez Fundację Profesora Skarżyńskiego SŁYSZĘ, Centrum Słuchu i Mowy oraz Instytut Narządów Zmysłów, obejmujące Galę Charytatywną Fundacji, w której wzięło udział wielu gości ze świata biznesu, kultury, nauki i sztuki, a także jedna z beneficjentek Fundacji - Joanna Białasz - wybrana przez World Hearing Forum do grona Changemakers. Przeprowadzono szeroką akcję edukacyjną, wywiady z ekspertami (w tym wywiad z dr Magdaleną B. Skarżyńską i prof. Piotrem H. Skarżyńskim w TVP 3 Warszawa) oraz publikację materiałów prasowych o kampanii na portalach internetowych i mediach społecznościowych. W ramach obchodów Światowego Dnia Słuchu zorganizowano lekcje w szkołach prowadzone przez specjalistów z wymienionych ośrodków, a także spotkania z rodzicami, podczas których udzielano informacji i porad na temat dbania o słuch. Dodatkowo przeprowadzono bezpłatne badania słuchu dla dzieci, dorosłych i seniorów w placówkach medycznych w dużych miastach w całej Polsce.

Działacze z Polskiego Towarzystwa Otolaryngologów, Foniatrów i Audiologów (TOFAP) oraz Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu zorganizowali lekcje edukacyjne dla dzieci w wieku szkolnym i przedszkolnym, mające na celu popularyzację wiedzy na temat dobrego słuchu, jego zachowania i zapobiegania chorobom. Lekcje dały możliwość zrozumienia sposobów uszkadzania słuchu i możliwych sposobów unikania narażenia na hałas i głośne dźwięki (np. w słuchawkach). Przeprowadzono również badania przesiewowe słuchu u dzieci od 5 roku życia (w szkołach podstawowych i wyższych grupach przedszkolnych).

fot. 7. Polska - konferencja "Czy słyszałeś, że hałas szkodzi?" w Centrum Innowacji 3M we Wrocławiu (źródło: worldhearingday.org).

Kolejną inicjatywą była konferencja we wrocławskim Centrum Innowacji 3M pt. "Czy słyszałeś, że hałas szkodzi?", która skupiała się na pozazawodowym narażeniu na hałas. Zorganizowana została we współpracy czasopisma ATEST - Ochrona Pracy i 3M. Celem było znalezienie optymalnych sposobów na ochronę naszego słuchu podczas koncertów, imprez masowych i słuchania muzyki przez słuchawki, a także podczas nauki gry na instrumentach muzycznych. Konferencja miała formę hybrydową, a jej główną częścią była dyskusja ekspercka z czynnym udziałem publiczności (włącznie z uczestnikami on-line). Umożliwiono zwiedzenie fabryki ochronników słuchu i Centrum Innowacji 3M. W panelu eksperckim, jak zwykle, pojawili się wybitni specjaliści i znawcy tematu.

W poprzednich latach naszymi partnerami byli: Państwowa Inspekcja Pracy, Instytut Medycyny Pracy, Politechnika Warszawska, Narodowe Forum Muzyki, Ośrodek Szkolenia TAM, e-Audiologia, Honeywell, Liga Walki z Hałasem, Ogólnopolskie Stowarzyszenie Pracowników Służby BHP. Z pewnością i w 2025 roku nie zabraknie znamienitych gości i wspaniałych ekspertów. Już teraz zapraszamy do kolejnej, 4. edycji konferencji "Czy słyszałeś, że hałas szkodzi?". W 2025 roku skupimy się na tym, jak możemy motywować się do rzeczywistego dbania o własny słuch. Konferencja odbędzie się 3 marca 2025 roku w Ośrodku Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy. Jak co roku będzie miała formę panelu eksperckiego i dyskusji pomiędzy przedstawicielami różnych dziedzin związanych z ochroną słuchu. Dyskusję urozmaicimy krótkimi prezentacjami, głębiej wprowadzającymi w tę tematykę. Całość dyskusji będzie transmitowana na żywo w internecie. Więcej szczegółów wkrótce.

Gorąco zachęcam do samodzielnego zapoznania się z raportem. Być może znajdą się w nim aktywności, które będą Państwo mogli i chcieli zorganizować w swoim własnym otoczeniu.

Powyższy tekst został opracowany na podstawie informacji podawanych przez WHO na swojej stronie internetowej oraz na podstawie raportu "The World Hearing Day 2024 - Report on Activity"

Brak komentarzy

Dodaj swój komentarz