ATEST 5/2026

Ratujmy dzieci przed głuchotą

Już po raz piąty z okazji Światowego Dnia Słuchu, tradycyjnie 3 marca, czasopismo ATEST - Ochrona Pracy, 3M i Państwowa Inspekcja Pracy zorganizowały konferencję "Czy słyszałeś, że hałas szkodzi?" pod patronatem Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Konferencja ta jest elementem kampanii prowadzonej przez Biuro WHO ds. Zapobiegania Ślepocie i Głuchocie, w ramach której popularyzowane są prozdrowotne zachowania w zakresie ochrony słuchu zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym.

tekst:
dr inż. Paweł Górski
specjalista ds. bezpieczeństwa pracy w 3M Poland

W tym roku jako partnerzy konferencji dołączyli do nas Politechnika Wrocławska, Audio Engineering Society, Światowe Centrum Słuchu, Centrum Słuchu i Mowy MEDINCUS, Audika, Polskie Towarzystwo Akustyczne, Polski Związek Głuchych oraz Amazon. Dzięki uprzejmości i zaangażowaniu Państwowej Inspekcji Pracy konferencja po raz kolejny została zorganizowana w Ośrodku Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy im. Profesora Jana Rosnera we Wrocławiu.

Jak co roku WHO przygotowało propozycję wiodących tematów, wokół których budowane są działania wolontariuszy na całym świecie. Zgodnie z rekomendacjami WHO zagadnieniem roku 2026 jest słuch dzieci i młodzieży, pod hasłem "Od społeczności do klas szkolnych: opieka słuchu dla wszystkich dzieci". Kampania koncentruje się na dwóch priorytetach:

- zapobieganiu możliwej do uniknięcia dziecięcej utracie słuchu,

- zapewnieniu wczesnej identyfikacji i opieki dla dzieci z problemami uszu lub słuchu.

Już od kilku lat staramy się mówić o ubytkach słuchu spowodowanych hałasem nie tylko jako problemie występującym w pracy zawodowej, ale także potęgowanym poprzez aktywności poza godzinami pracy, który dotyczy osób dorosłych, jak i coraz młodszego pokolenia Polaków. Badania pokazują, że ponad 1 miliard młodych ludzi (w wieku 12-35 lat) jest narażonych na ryzyko utraty słuchu z powodu rekreacyjnej ekspozycji na zbyt głośne dźwięki. Według raportu WHO utrata słuchu dotyka około 90 milionów dzieci i młodzieży w wieku 5-19 lat we wszystkich częściach świata. Zwykle pojawia się niezauważenie i długo pozostaje niewykryta. Nieleczona nie tylko wpływa na możliwość słyszenia, ale także na rozwój mowy, języka i możliwości uczenia się, prowadząc do gorszych wyników w nauce, a dalej gorszych perspektyw zatrudnienia i osiąganych w przyszłości dochodów.

Niezmiennie przyświecają nam cele z poprzednich lat: przeciwdziałanie powszechnym błędnym wyobrażeniom na temat słuchu i słyszenia oraz zmiana postrzegania problemów ochrony słuchu poprzez dostarczanie informacji opartych na rzetelnej wiedzy naukowej. Niestety sytuacja w tym zakresie niewiele się poprawia, a nawet, dzięki szybkiemu rozwojowi technologii automatycznego generowania treści, staje się coraz trudniejsza. Większość z nas, zarówno zawodowo pracujący w narażeniu na hałas, jak i narażeni okazjonalnie i z własnej woli (podczas prac domowych czy słuchania muzyki), wciąż deklaruje wysoką świadomość zagrożeń związanych z hałasem, ale w rzeczywistości często je lekceważy. Badania pokazują, że w ponad 60% przypadków utracie słuchu u dzieci można zapobiec dzięki prostym, niedrogim działaniom w zakresie prewencji zdrowia. Kluczowa jest w tych przypadkach wczesna identyfikacja. Integracja systematycznych badań przesiewowych z planami profilaktyki szkolnej i zdrowotnej dzieci może zapewnić znacznie większe sukcesy w rzeczywistym i pełnym włączaniu do społeczeństw dzieci i młodzieży z problemami uszu lub słuchu. Szkoły i społeczności są naturalnymi punktami dostępu do dzieci, rodziców i nauczycieli. Włączając profilaktykę słuchu i słyszenia do programów szkolnych oraz zdrowotnych, możemy pomóc dzieciom słyszeć, uczyć się i odnosić sukcesy.

O tym, jak wspomóc szkoły, społeczności, a przede wszystkim naszą przyszłość - dzieci i młodzież - dyskutowaliśmy podczas wrocławskiej konferencji. Jej uroczystego otwarcia dokonała Agata Kostyk-Lewandowska, gospodyni konferencji i dyrektorka Ośrodka Szkolenia Państwowej Inspekcji Pracy. Podkreśliła wagę organizowania tego typu konferencji oraz podnoszenia tematyki ochrony słuchu jako zagadnienia wciąż aktualnego, a często nawet pomijanego. Następnie dr inż. Paweł Górski (3M, Audio Engineering Society, World Hearing Forum, a także autor niniejszego podsumowania) przedstawił działania WHO w zakresie ochrony słuchu oraz cel organizowania takich działań jak konferencja "Czy słyszałeś, że hałas szkodzi?". Utrata słuchu często określana jest mianem "niewidocznej niepełnosprawności" nie tylko ze względu na brak widocznych objawów, ale głównie dlatego, że od lat jest ona stygmatyzowana społecznie i ignorowana przez decydentów. W tej części przedstawione zostały także główne obszary działań World Hearing Forum oraz główne cele Światowego Dnia Słuchu na rok 2026.

Tematyką pierwszego panelu dyskusyjnego "Czy hałas wciąż jest problemem?" była analiza obecnej sytuacji osób głuchych i niedosłyszących na rynku pracy oraz próba odpowiedzi na pytanie, czy i w jakim stopniu mają oni możliwość dostosowania stanowisk pracy do swoich potrzeb. Panel prowadził i moderował Robert Kozela, redaktor naczelny miesięcznika ATEST - Ochrona Pracy. W tej części dyskusji udział wzięli:

- dr inż. Jan Radosz (CIOP-PIB) - ekspert w zakresie zagrożeń wibroakustycznych oraz wpływu dźwięku na organizm człowieka, kierownik Pracowni Zagrożeń Akustycznych w Centralnym Instytucie Ochrony Pracy - Państwowym Instytucie Badawczym w Warszawie, przewodniczący KT ds. Zagrożeń Fizycznych w Środowisku Pracy w PKN, członek Zespołu Ekspertów Międzyresortowej Komisji ds. Czynników Fizycznych w Środowisku Pracy.

- Zbigniew Kołodyński (Państwowa Inspekcja Pracy) - pracownik Okręgowego Inspektoratu Pracy we Wrocławiu z trzydziestoletnim stażem, wykładowca zagadnień prawa pracy, a w szczególności zagadnień bezpieczeństwa pracy w Ośrodku Szkolenia PIP, Wszechnicy Społecznych Inspektorów Pracy oraz wrocławskich uczelniach wyższych.

- Alina Butkiewicz (Polski Związek Głuchych) - specjalistka w dziedzinie surdologopedii, logopedka wczesnokliniczna, filolożka języka polskiego, pracowniczka Dolnośląskiego Centrum Medycznego Polskiego Związku Głuchych we Wrocławiu, wykładowczyni studiów podyplomowych z zakresu surdologopedii, prowadząca szkolenia z zakresu dostępności dla pracodawców i współpracowników osób z niepełnosprawnościami oraz Kultury Głuchych.

- Dominika Bąk-Majka (Amazon) - starsza kierowniczka ds. operacji w Centrum Logistycznym Amazon w Bielanach Wrocławskich z ponad 15-letnim doświadczeniem w branży. Jako ambasadorka inkluzywności i różnorodności aktywnie działa na rzecz rozwoju kobiet oraz dostosowania stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych.

Tematyka ochrony słuchu znana jest od lat, stale pojawia się szkoleniach bhp. Fakt, że narażenie na nadmierny hałas powoduje poważne skutki zdrowotne (szumy uszne, ubytki słuchu czy inne problemy zdrowotne) jest truizmem. Robert Kozela pytał ekspertów, czy kwestia hałasu wymaga ciągłego przypominania oraz jak o niej mówić, by zaciekawić słuchaczy i zwiększyć skuteczność szkoleń. Jednym z ciekawych pomysłów na zwiększenie efektywności szkoleń jest łączenie tematów ochrony słuchu z zabawą. Zbigniew Kołodyński wskazał na rzeczywisty brak świadomości pracowników, a także często służby bhp w tym zakresie. Dominika Bąk-Majka przedstawiła sposoby angażowania pracowników w kształtowanie kultury bezpieczeństwa pracy oraz opowiedziała o tym, jak firma Amazon wspiera osoby głuche i niedosłyszące. Alina Butkiewicz zaproponowała wprowadzenie rozmów o słuchu i słyszeniu do szkół i przedszkoli. Przypomniała również, że jednym z głównych problemów w zakresie włączania osób niepełnosprawnych z wadami słuchu jest niesprawna komunikacja. Zachęcała do korzystania z kanałów dla nich dostępnych, takich jak sygnały świetlne, wibracyjne czy nawet czytanie z ruchu ust. Zaznaczyła, że niezbędne są szkolenia pracowników słyszących o poprawnym kontaktowaniu się z osobami z wadami słuchu. Dr inż. Jan Radosz wspomniał o programach wspierania pracodawców w działaniach poprawiających bezpieczeństwo pracowników, takich jak konkurs ZUS na projekty dotyczące utrzymania zdolności do pracy przez cały okres aktywności zawodowej. Wspomniał także o szansach, jakie daje rozwój techniki, a w szczególności sztucznej inteligencji. W podsumowaniu Robert Kozela zaznaczył, że osoby z upośledzeniami słuchu to nie jest oddzielna grupa społeczna, ale integralna i zróżnicowana część naszego społeczeństwa.

W kolejnym bloku zaprezentowaliśmy cztery praktyczne wykłady. Tę część dodaliśmy w tym roku na prośbę uczestników, chcących bardziej szczegółowo zapoznać się z tematem wiodącym konferencji, w tym wypadku - profilaktyką słuchu i słyszenia u dzieci i młodzieży.

Pierwszy wykład przedstawił dr inż. Przemysław Plaskota - adiunkt w Katedrze Akustyki, Multimediów i Przetwarzania Sygnałów Politechniki Wrocławskiej, członek Komitetu Akustyki Państwowej Akademii Nauk, przewodniczący wrocławskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Akustycznego oraz zastępca przewodniczącego polskiej sekcji Audio Engineering Society. P. Plaskota jest także aktywnym muzykiem, autorem wielu publikacji z zakresu akustyki, propagatorem wiedzy na temat higieny słuchu oraz bezpiecznego dla ucha słuchania muzyki, w związku z czym zaprezentował wykład zatytułowany "Bezpieczny słuch na koncercie". W trakcie swojej prezentacji zapoznał uczestników z ogólnymi wytycznymi WHO dotyczącymi obiektów i wydarzeń bezpiecznych dla słuchu. Wskazał, że słuchanie muzyki niekoniecznie musi wiązać się ze szkodliwym dla słuchu poziomem dźwięku, ale często za zbyt głośnym nagłośnieniem kryje się brak profesjonalizmu i wiedzy inżyniera dźwięku. W referacie przedstawionych zostało 6 podstawowych zasad zapewniających bezpieczeństwo słuchu słuchaczy. Pierwszą i nadrzędną zasadą jest wprowadzenie górnej granicy poziomu dźwięku L_{Aeq, 15 min} wynoszącej 100 dB dla dorosłych oraz 90 dB dla dzieci i młodzieży. Wartości te są w zupełności wystarczające do komfortowego słuchania muzyki, ale nie jest to poziom zalecany, a maksymalny - nagłośnienie zawsze może emitować dźwięk o niższych poziomach. Kolejną zasadą jest konieczność monitorowania poziomu dźwięku podczas wydarzenia przez kompetentną osobę i za pomocą skalibrowanego sprzętu pomiarowego. Zasada 3 to odpowiednio zaprojektowane i wykonane akustyka sali oraz systemy nagłośnieniowe. Zasada 4 to zapewnienie dostępności ochronników słuchu wraz z odpowiednią instrukcją i, co bardzo istotne, informacją o możliwości skorzystania z takiej ochrony. Zasada 5 - dostępność stref ciszy, które pozwalają widzom odpocząć, a tym samym zmniejszyć ryzyko uszkodzenia słuchu. No i zasada 6 - wiedza. Zarówno widzowie, jak i personel, muszą być informowani o praktycznych działaniach, które mogą podjąć, aby zapewnić bezpieczne słuchanie, a na terenie wydarzenia powinny być dostępne między innymi wyświetlacze z aktualnym poziomem dźwięku. Dyskusja pokazała, że szerokie wprowadzenie tego rodzaju zaleceń zdecydowanie pomoże chronić słuch widzów i personelu, a także zmniejszy dokuczliwość hałasu dla okolicznych mieszkańców.

Kolejny wykład poświęcony niedosłuchowi oraz możliwości rehabilitacji i poprawy słuchu poprowadzony był przez Macieja Kamińskiego - menedżera i eksperta w zakresie diagnostyki i rehabilitacji słuchu oraz aparatów słuchowych oraz byłego członka zarządu Polskiego Stowarzyszenia Protetyków Słuchu. Maciej Kamiński jest obecnie szefem działu Ochrony Słuchu w Audika Polska, gdzie odpowiada za rozwój i implementację innowacyjnych oraz ergonomicznych systemów ochrony słuchu w przedsiębiorstwach na terenie Polski. W trakcie tego wykładu uczestnicy zapoznali się z mechaniką i konsekwencjami utraty słuchu oraz możliwościami rehabilitacji słuchu. W wykładzie przedstawiono możliwości obecnie dostępnych aparatów słuchowych oraz implantów ślimakowych. Podsumowując, rozwój tego typu rozwiązań jest ogromny, ale wciąż nie są one w stanie zastąpić oryginalnego rozwiązania, jakim jest słuch człowieka, dlatego niedopuszczanie do ubytków jest najskuteczniejszą metodą rehabilitacji. Profilaktyka słuchu, czyli unikanie nadmiernego hałasu i stosowanie ochrony wszędzie tam, gdzie tego hałasu nie da się uniknąć, jest najefektywniejszym kierunkiem działania.

W zagadnienia hałasu szkolnego wprowadziła uczestników Dominika Zagórska (Światowe Centrum Słuchu) - akustyczka i licencjonowana protetyczka słuchu oraz specjalistka od zastosowania sztucznej inteligencji w audiologii. Obecnie pracuje w Instytucie Fizjologii i Patologii Słuchu w Warszawie w Zakładzie Teleaudiologii i Badań Przesiewowych, gdzie realizuje projekty badawcze dotyczące audiologii, problemu hałasu oraz rozwoju nowoczesnych narzędzi diagnostycznych narządu słuchu. Podczas tego wykładu zaprezentowała kwestię wpływu hałasu na organizm człowieka, a w szczególności na dzieci i młodzież. Przypomniała, że dzieci są bardziej podatne na zaburzenia snu wywołane hałasem, a także na fizjologiczne reakcje, jak np. zmiany ciśnienia krwi czy wyższy poziom stresu. W ich przypadku przewlekła ekspozycja na hałas utrudnia koncentrację, negatywnie wpływa na funkcje poznawcze oraz wyniki w nauce. Zaprezentowała także bardzo ciekawe wyniki badań pokazujące poziom hałasu w szkołach oraz badania nad tym, jak sami uczniowie postrzegają hałas i jego negatywne skutki. Aż 92% uczniów z klas 1-3 stwierdziło, że w ich szkole jest głośno, a ok. 80% uczniów z klas 4-6 raportowało występowanie bólów głowy i zmęczenie z tego powodu. Większości uczniów hałas utrudnia rozmowy z rówieśnikami, przeszkadza w skupieniu się czy nawet zrozumieniu, co mówią inni. Podobne spostrzeżenia mieli pracownicy szkół. Według badań to "szkoła" jest głównym źródłem hałasu, a hałas zewnętrzny w tym przypadku nie jest czynnikiem najistotniejszym. Szkoły, a szczególnie najgłośniejsze ich miejsca - korytarze - nie posiadają adaptacji akustycznej, a wiedza o tym, jak skutecznie ten hałas ograniczyć, jest często ignorowana.

Na zakończenie tego bloku konferencyjnego Bartosz Kaczorowski zaprezentował wykład "Jak głośno słucham muzyki i jak głośne są słuchawki u DJ-a?". Prelegent to akustyk z wykształcenia, zawodu i zamiłowania, instalator sprzętu nagłośnieniowego, pracownik działu badań i rozwoju w dziale Bezpieczeństwa Pracy 3M oraz aktywny DJ radiowy i klubowy. W tym wykładzie zaprezentował typowe poziomy dźwięku (czy raczej hałasu) w klubach i dyskotekach oraz poziomy narażenia DJ-a. Przypomniał, że oprócz ubytków słuchu z narażeniem na hałas związane są szumy uszne (tinnitus auris), które w ostatnich latach zaczynają być większą dolegliwością niż same ubytki słuchu. Podczas wykładu każdy z uczestników miał możliwość samodzielnego zmierzenia hałasu generowanego przez swoje słuchawki i ocenę własnego narażenia na ubytki słuchu - wyniki zadziwiły i przeraziły wiele osób.

fot. w artykule OS PIP

Drugi panel dyskusyjny był w rzeczywistości podsumowaniem i rozwinięciem opisanych wcześniej wykładów. W tym panelu udział wzięło czworo ekspertów prowadzących wykłady, a całość dyskusji była moderowana przez autora tego podsumowania, dr. inż. Pawła Górskiego.

Warto nadmienić, że w trakcie konferencji uczestnicy mieli okazję przeprowadzić bezpłatne badania słuchu i dopasowania ochronników słuchu. Cała konferencja obfitowała w wiele ciekawych pomysłów, a głównym jej przekazem z pewnością było, że każdy z nas musi zacząć pracować nad tym, żebyśmy doczekali się rzeczywistych zmian w myśleniu o ochronie słuchu. Przez całą konferencję przewijała się kwestia skuteczniejszej walki z dezinformacją w zakresie ochrony słuchu. To kolejne zadanie dla społeczności związanej ze słuchem, słyszeniem, akustyką i nie tylko. W konferencji wzięło udział ok. 250 uczestników (zarówno on-line, jak i tych obecnych na sali), wśród nich nie zabrakło ekspertów z Państwowej Inspekcji Pracy, uczelni wyższych, ośrodków pomiarowo-badawczych i szkoleniowych, pracowników służby bhp, lekarzy, a nawet muzyków. Tradycyjnie już zapewniliśmy możliwość czynnego uczestnictwa wszystkim chętnym, włącznie z osobami z ubytkami słuchu - całość konferencji była na żywo tłumaczona na język migowy. Dla tych, którzy nie mogli się osobiście pojawić w Ośrodku Szkolenia PIP, zorganizowaliśmy dostęp on-line poprzez profil YouTube Państwowej Inspekcji Pracy, gdzie dostępne jest nagranie z tegorocznej konferencji, do obejrzenia którego serdecznie zapraszam.

Nagranie całej konferencji dostępne jest również w kanale YouTube ATESTU.

Brak komentarzy

Dodaj swój komentarz